Psycholog, Psychoterapeuta, Psychiatra – do kogo iść po pomoc? Różnice, które warto znać

Jak wybrać odpowiedniego specjalistę zdrowia psychicznego i nie tracić czasu. 

Doskonale rozumiem, że dla osób niezorientowanych w temacie szeroko pojmowanego zdrowia psychicznego, trudno jest dokładnie zrozumieć, czym w zasadzie różnią się od siebie – zarówno w zakresie kompetencji zawodowych jak i oferowanej pomocy – zawody psychologa, psychoterapeuty i psychiatry. Brak tej wiedzy, zwłaszcza na początku poszukiwania wsparcia, w praktyce prowadzi do wielu nieporozumień, często utraty czasu, a czasem nawet do wyboru nieodpowiedniego specjalisty, który nie jest w stanie skutecznie pomóc.
Na co dzień spotykam się z takimi sytuacjami, dlatego postanowiłam napisać ten artykuł. Jego celem jest uporządkowanie podstawowych informacji, pokazanie różnic między tymi zawodami oraz przybliżenie specyfiki pracy każdego z nich.

Znajomość zakresu kompetencji i możliwości pomocy danego specjalisty ma realny wpływ na adekwatność i skuteczność leczenia. Jeśli więc nie chcesz błądzić w przypadkowych poszukiwaniach i zależy Ci na bardziej świadomym wyborze, to nie traćmy więcej czasu i od razu zapraszam Cię do dalszego czytania artykułu. 

Psycholog-kim jest i czym się zajmuje? Pan/Pani magister 

Psycholog to osoba, która ukończyła – zazwyczaj – jednolite pięcioletnie studia magisterskie na kierunku psychologia i po obronie pracy magisterskiej uzyskała tytuł magistra psychologa. To także moja ścieżka wykształcenia. Używam słowa „zazwyczaj”, ponieważ od kilku lat dostępne są także studia psychologiczne w trybie skróconym, jako drugie studia uzupełniające dla osób posiadających już tytuł magistra innego kierunku. W takiej sytuacji dana osoba posiada dwa dyplomy, w tym jeden z psychologii.

Studia psychologiczne wybierają osoby, które chcą zgłębić naturę psychiczną człowieka,  poznać koncepcje wyjaśniające zdrowie i chorobę, a także lepiej rozumieć emocjonalne funkcjonowanie człowieka oraz poznać sens jego relacji ze światem. 

W ramach psychologii dostępne są różne specjalności, które profilują dalsze wykształcenie, takie jak psychologia kliniczna, psychologia pracy i biznesu czy psychologia edukacji. Wybrana specjalność często wyznacza kierunek rozwoju zawodowego psychologa, wskazuje potencjalne miejsca pracy oraz grupę osób, z którymi będzie pracował.

Dalsze studia podyplomowe, kursy i szkolenia psychologiczne pokazują obszary zainteresowań zawodowych danego specjalisty. Od tego w dużej mierze zależy, czy psycholog pracuje z dziećmi, młodzieżą czy osobami dorosłymi, czy prowadzi spotkania indywidualne, czy pracuje z grupami, a także z jakimi trudnościami zgłaszają się do niego osoby szukające pomocy.

Psychologia daje bardzo szerokie możliwości pracy w różnych obszarach życia – od edukacji, przez biznes i sport, aż po ochronę zdrowia – w zależności od indywidualnych zainteresowań i obranej ścieżki rozwoju.

Kompetencje i zakres pracy psychologa

Psycholog udziela pomocy psychologicznej w oparciu o wiedzę i umiejętności zdobyte podczas studiów oraz dalszego kształcenia. Posiada wiedzę dotyczącą emocjonalnego, poznawczego i społecznego funkcjonowania człowieka, zarówno w obszarze normy oraz czynników zaburzających funkcjonowanie.

Zna różne teorie i podejścia wyjaśniające funkcjonowanie człowieka w jego środowisku, oparte na rzetelnych badaniach naukowych. Posiada umiejętności prowadzenia rozmowy, obserwacji i wywiadu psychologicznego, dzięki czemu może postawić diagnozę psychologiczną lub zaproponować adekwatne formy wsparcia.

Psycholog potrafi posługiwać się narzędziami diagnostycznymi i profesjonalnie interpretować ich wyniki, co pozwala na wydawanie opinii oraz zaświadczeń psychologicznych. Ma także kompetencje do prowadzenia działań z zakresu profilaktyki, psychoedukacji oraz wspierania zdrowia psychicznego, w tym pracy z osobami z grup ryzyka.

Psycholog może prowadzić spotkania indywidualne lub grupowe, zgodnie ze swoim wykształceniem, kompetencjami i obszarem zainteresowań. Spotkania te mają zazwyczaj charakter poradniczy lub wspierający i trwają od jednego do kilkunastu spotkań. Warto podkreślić, że poradnictwo psychologiczne nie jest psychoterapią, choć stanowi bardzo ważną formę pomocy.

Gdzie pracuje psycholog i z kim? 

W zależności od specjalności i zainteresowań psycholog może pracować w bardzo różnych miejscach – wszędzie tam, gdzie obecny jest człowiek i relacje: w edukacji, ochronie zdrowia, biznesie, sporcie czy instytucjach pomocowych.

Może specjalizować się w pracy z dziećmi, młodzieżą, osobami dorosłymi lub seniorami, pracować indywidualnie, z parami, rodzinami lub grupami – w zależności od miejsca pracy i dalszego kształcenia.

Na początku swojej ścieżki zawodowej pracowałam jako psycholog i byłam szczególnie zainteresowana pracą trenerską z grupami osób dorosłych. Ukończyłam dodatkowy, roczny kurs pracy z grupą, dzięki któremu pracowałam jako trener umiejętności miękkich, w takich tematach jak asertywność czy radzenie sobie ze stresem. Prowadziłam szkolenia, warsztaty oraz konsultacje indywidualne, w ramach których przeprowadzałam wywiady psychologiczne i korzystałam z narzędzi diagnostycznych, aby trafniej formułować zalecenia i formy wsparcia. Pracowałam z osobami, które potrzebowały wsparcia psychologicznego, rozwoju kompetencji społecznych i umiejętności interpersonalnych.

O co możesz zapytać psychologa?

Zawsze możesz zapytać, gdzie i kiedy dana osoba ukończyła studia, jaką wybrała  specjalność, oraz z jakimi osobami i trudnościami pracuje najczęściej.  Możesz także zapytać, czy specjalizuje się w pracy z osobami z dorosłymi czy z dziećmi.

Jeśli jesteś ciekawa lub ciekawy, możesz zapytać również o temat pracy magisterskiej. W moim przypadku była to psychologia rozwoju człowieka. Choć od obrony w 2009 roku minęło już sporo czasu, to ze względu na moje zaangażowanie w ten obszar i znaczenie tamtego etapu, pamiętam go bardzo dobrze – i do dziś pozostaje on ważną częścią moich zawodowych zainteresowań.

Warto pamiętać, że poradnictwo psychologiczne czy warsztaty psychologiczne nie są psychoterapią. Są jednak niezwykle istotnym elementem pracy diagnostycznej, wsparcia, oraz psychoedukacji.

Psychoterapeuta – kim jest? 

Psychoterapeuta to osoba, która ukończyła lub jest w trakcie całościowego szkolenia psychoterapeutycznego w określonej szkole i nurcie psychoterapii. Różne szkoły psychoterapii reprezentują odmienne podejścia teoretyczne i metody pracy – szerzej opiszę je w osobnym artykule ( tutaj ).  

Szkolenie psychoterapeutyczne można traktować jako kolejne, wieloletnie studia podyplomowe. Po jego ukończeniu psychoterapeuta ubiega się o certyfikat, który poświadcza odbycie całościowego szkolenia teoretycznego i praktycznego, przygotowującego do samodzielnego prowadzenia psychoterapii. Psychoterapeuci bardzo chętnie dzielą się informacją o jego posiadaniu, bo jest to zwieńczenie wieloletniego szkolenia teoretycznego i praktycznego, obejmującego m.in. staże, praktykę kliniczną, terapię własną, superwizję oraz egzamin końcowy. 

Certyfikat wydawany jest przez zewnętrzne stowarzyszenia psychoterapeutów. Każdy certyfikowany psychoterapeuta należy do określonego stowarzyszenia, a osoby w trakcie szkolenia mogą zostać jego członkami. W moim rozumieniu przynależność do stowarzyszeń oraz podleganie zasadom etycznym ma kluczowe znaczenie dla jakości i bezpieczeństwa pracy terapeutycznej.

Dla przykładu – ukończyłam czteroletnią Szkołę Psychoterapii w podejściu Gestalt w Instytucie Gestalt w Krakowie, obejmującą ponad 1200 godzin szkolenia, zakończoną egzaminem. Następnie przystąpiłam do egzaminu zewnętrznego, organizowanego przez Polskie Towarzystwo Psychoterapii Gestalt, w wyniku którego uzyskałam certyfikat psychoterapeuty, ważny na 5 lat. Już po raz kolejny odnawiam mój certyfikat, poświadczając tym samym swój nieustanny rozwój zawodowy i aktywną praktykę. Jestem także członkiem europejskich stowarzyszeń psychoterapeutycznych. 

Załączam tu kilka linków oraz skrótów nazw instytucji i stowarzyszeń o których wspominam powyżej:

• Szkoła psychoterapii w Instytucie Terapii Gestalt ( IG ) : https://instytutgestalt.pl/
• Polskie Towarzystwo Psychoterapii Gestalt (PTPG) : https://gestaltpolska.org.pl/ 
• Europejskie Stowarzyszenie Psychoterapeutów (EAP) : https://www.europsyche.org/ 
• Europejskie Stowarzyszenie Psychoterapii Gestalt ( EAGT ) : https://eagt.org/home/ 

Warto dodać, że wielu psychologów – zwłaszcza tych po specjalności klinicznej – bardziej zainteresowanych poznawaniem natury ludzkiej i leczeniem człowieka, decyduje się na dalszy rozwój w kierunku psychoterapii. Stąd wielu psychologów jest także psychoterapeutami i mają dwa zawody – psychologa i psychoterapeuty. 

Istnieją również psychoterapeuci, którzy nie mają wykształcenia psychologicznego, ale spełnili wszystkie wymagania szkoły psychoterapii i uzyskali certyfikat psychoterapeuty.  Na czas kiedy piszę ten artykuł nie ma ustawy o zawodzie psychoterapeuty w Polsce, niemniej intensywne trwają dyskusje w środowisku psychoterapeutów i poczynione są pewne próby regulacji tego zawodu. Na ten moment nie wiadomo dokładnie z jakimi ustaleniami to się zakończy, dlatego tak istotne jest sprawdzanie kwalifikacji i przynależności do stowarzyszeń.

Certyfikat to podstawa, ale kluczowa jest relacja.

Formalne wykształcenie psychoterapeuty jest niezwykle ważne i warto je weryfikować. A  zatem warto zapytać do jakiego stowarzyszenia należy psychoterapeuta i czy posiada certyfikat psychoterapeuty, poświadczający ten tytuł.

Równie istotne jest jednak to, czy dana osoba odpowiada Ci pod względem relacyjnym i czy nurt, w którym pracuje, jest dla Ciebie zrozumiały i odpowiada Twoim oczekiwaniom. 

Profesjonalna relacja psychoterapeutyczna jest sercem procesu terapii, która ma ogromny wpływ na przebieg i skuteczność procesu terapeutycznego. 

W czym może pomóc psychoterapeuta?

Zakres pracy psychoterapeuty obejmuje diagnozę i proces terapeutyczny, który przebiega w oparciu o założenia teoretyczne i praktyczne danej szkoły psychoterapii. W ramach każdej szkoły psychoterapii są różnice w rozumieniu problemu, sposobie diagnozowania, ale także doborze różnych technik i metod pracy. Ta różnorodność wynika z założeń teoretycznych i metodologicznych każdego podejścia psychoterapeutycznego. Niemniej warto pamiętać, że nie ma jednej psychoterapii, nawet jeśli prowadzona jest w tym samym nurcie to indywidualny styl pracy psychoterapeuty także ma wpływ na relację i przebieg procesu psychoterapii. 

Psychoterapia polega na pracy nad wewnętrznymi, często nieświadomymi trudnościami emocjonalnymi i psychicznymi. Badania pokazują, że kluczowym czynnikiem leczącym nie jest sam nurt terapeutyczny, lecz jakość relacji terapeutycznej.

Celem psychoterapii jest pogłębione i bardziej świadome rozumienie siebie, swoich trudności oraz sposobów budowania relacji, prowadzące do wewnętrznej zmiany.

Warto zapamiętać, że ważne jest formalne wykształcenie psychoterapeuty, ale równie istotna jest Twoja subiektywna ocena psychoterapeuty pod względem wyboru osoby do wspólnej pracy na Twoją rzecz oraz podejście w jakim pracuje psychoterapeuta. 

Obszar kompetencji i umiejętności psychoterapeuty

Psychoterapeuta posiada wiedzę i umiejętności niezbędne do prowadzenia psychoterapii zgodnie z założeniami teoretycznymi i praktycznymi szkoły psychoterapeutycznej, w której się kształcił. Może prowadzić proces terapeutyczny o różnym czasie trwania – zarówno krótkoterminowy, jak i długoterminowy – oraz pracować z różnymi grupami klientów, takimi jak osoby dorosłe, dzieci i młodzież. W zależności od posiadanych kwalifikacji i doświadczenia psychoterapeuta może także prowadzić psychoterapię par, związków, rodzin oraz psychoterapię grupową. Część psychoterapeutów specjalizuje się dodatkowo w określonych obszarach problemowych, na przykład w pracy z osobami zmagającymi się z uzależnieniami.

Profesjonalny psychoterapeuta, niezależnie od liczby lat pracy w zawodzie, pozostaje w regularnej superwizji – indywidualnej lub grupowej – ponieważ rozumie ją jako nieodłączny i równoległy element pracy z klientami. Przestrzeganie zasad kodeksu etycznego psychoterapii stanowi podstawę jego praktyki i jest związane z przynależnością do określonego stowarzyszenia psychoterapeutów. Metody diagnozy, sposób pracy oraz podejmowane interwencje terapeutyczne mogą się różnić w zależności od nurtu psychoterapeutycznego oraz jego założeń teoretycznych i metodologicznych.

Psychoterapia ukierunkowana jest na wewnętrzną zmianę klienta, której efektem często jest zmniejszenie lub ustąpienie objawów zewnętrznych, będących powodem zgłoszenia się po pomoc. Objawy te mogą mieć charakter konkretny, jak na przykład dolegliwości psychosomatyczne czy trudności wynikające z diagnozy psychiatrycznej, ale także bardziej ogólny, obejmujący poczucie braku sensu w życiu, trudności w relacjach czy brak poczucia celu. Celem psychoterapii jest pogłębione i bardziej świadome rozumienie siebie, własnych problemów emocjonalnych oraz sposobów budowania relacji, prowadzące do trwałej zmiany wewnętrznej. W tym procesie kluczowe znaczenie ma rozpoznawanie nieświadomych wzorców i ograniczeń, które wpływają na funkcjonowanie w różnych obszarach życia.

O co możesz zapytać psychoterapeutę?

Zapytaj jaką szkołę psychoterapii ukończył psychoterapeuta, do którego się udałaś? Czy posiada certyfikat psychoterapeuty czy jest dopiero w trakcie szkoły psychoterapii, co wskazuje na to jak długo też pracuje w zawodzie psychoterapeuty. Czy jest jakiś obszar jego pracy, który jest mu szczególnie bliski i w którym się doszkala? Czy jest aktualnie w swojej superwizji? ( tu przeczytasz więcej czym jest superwizja ). 

Te formalne informacje o wykształceniu specjalisty często dostępne są też na stronie internetowej, zatem możesz sprawdzić te informacje bezpośrednio na stronie lub zapytać osobiście na spotkaniu. Mi osobiście bardzo zależy na szerzeniu wiedzy i świadomości wśród ludzi poszukujących pomocy, dlatego jestem bardzo otwarta na wszelkiego rodzaju pytania, które mogą w sposób bardziej odpowiedzialny pomóc podjąć decyzje o wyborze psychoterapeuty. 

Pan/Pani doktor psychiatra – lekarz zdrowia psychicznego 

Psychiatra jest lekarzem, który ukończył studia medyczne oraz specjalizację z psychiatrii.  Może pracować z osobami dorosłymi lub dziećmi i specjalizować się w zakresie leczenia określonych schorzeń psychicznych, jak na przykład diagnozowanie i leczenie ADHD. 

Jako jedyny z omawianych specjalistów z zakresu zdrowia psychicznego ma prawo do wystawiania recept i zwolnień lekarskich. Jego podstawową formą leczenia jest farmakoterapia. Zatem jeśli poszukujesz lekarza psychiatry, to spodziewaj się bardziej wizyty lekarskiej. 

Lekarze psychiatrzy, coraz częściej podejmują się także szkolenia psychoterapeutycznego, co pozwala im łączyć podejście medyczne z psychoterapeutycznym by lepiej rozumieć i leczyć swoich pacjentów. 

O co możesz zapytać lekarza psychiatrę?

Przykładowe pytania to: w leczeniu jakich najczęściej zaburzeń psychicznych specjalizuje się lekarz psychiatra? Jakich pacjentów najczęściej przyjmuje w swojej praktyce? Czy przyjmuje osoby dorosłe czy dzieci? Jak będzie wyglądał plan leczenia w Twojej sytuacji?

Od tego specjalisty otrzymasz diagnozę medyczną oraz odpowiednio dobrane leki i jeśli jest to konieczne, to także zwolnienie lekarskie. 

Warto zapamiętać, że jeśli nie masz diagnozy i nie wiesz, co się z Tobą dzieje – często dobrym pierwszym kontaktem jest psycholog lub psychoterapeuta.

Jeśli objawy są bardzo nasilone i znacząco wpływają na Twoje życie (bezsenność, myśli samobójcze, silne lęki, długo trwająca depresja) – warto równolegle lub w pierwszej kolejności skonsultować się z lekarzem psychiatrą.

Zakończenie 

Jak widzisz, jedna osoba może wykonywać więcej niż jeden zawód w zależności od wykształcenia i obranej ścieżki rozwoju. Choć psycholog, psychoterapeuta i psychiatra różnią się zakresem kompetencji i formą pomocy, to ich współpraca i właściwe zastosowanie w odpowiednim czasie bywa najbardziej skuteczne. Łączenie farmakoterapii, psychoterapii i psychoedukacji – wtedy, gdy jest to potrzebne – daje najbardziej kompleksowe wsparcie. Stąd moim celem było przybliżenie tych zawodów z osobna wraz z ich charakterystyką by podkreślić ich wartość we wzajemnym oddziaływaniu. A także by przybliżyć w jaki sposób wybrać odpowiednią i profesjonalną osobę w danym czasie i sytuacji, zgodnie z aktualnymi potrzebami. 

Miło mi, że tu jesteś i poświęciłeś/aś czas na przeczytanie artykułu i mam nadzieję że okazał się dla Ciebie pomocny. Jeśli masz pytania lub chcesz podzielić się refleksją w temacie artykułu to napisz do mnie, zapraszam do kontaktu: kontakt@gabinetgestalt.pl lub odwiedź mnie na moim profilu IG: psychoterapia_berlin.